พิธีฮัจญ์จะทำในเดือน ซุล-ฮิจยะห์ (เดือนที่ 12 ของปีฮิจเราะห์ศักราช) ของแต่ละปี
การกำหนด พิธีฮัจย์นั้น จะใช้การดูเดือน เพื่อกำหนด วันต่างๆ
โดยจะดูเดือนกันในวันที่ 29 เดือน ซุลเกี๊ยะดะห์ เพื่อกำหนด วันที่ 1 เดือนซุลฮิจยะห์
และวันที่ 10เดือนซุลฮิจยะห์ จะเป็นวัน อีดิ้ลอัฎฮา หรือ อีดใหญ่(รายอ)ที่บ้านเรา
ผู้ที่ไม่ได้ไปประกอบพิธีฮัจย์จะทำกรุบาน (เชือดสัตว์ และแบ่งปันเนื้อให้กับผู้ยากไร้ )

การประกอบพิธีฮัจญ์มี 3 แบบ
1.ตะมัตตัวะอฺ คือผู้ครองอิหฺรอมตั้งเจตนาทำอุมเราะฮฺก่อนการทำฮัจย์ ขณะที่เข้าสู่เทศกาลฮัจญ์แล้ว
2.อิฟร้อด คือผู้ครองอิหฺรอมหลังจากการทำการตอวาฟกุดูมแล้วเขาจะต้องสวมชุดอิหฺรอมจนกระทั้งถึงวันที่ 10 ซุลฮิจญะฮฺหลังจากนั้นจึงทำอุมเราะฮฺ
3.กิรอน คือผู้ครองอิหฺรอมตั้งเจตนาทำอุมเราะฮฺและการทำฮัจย์พร้อมกัน
หลังจากการทำอุมเราะฮฺคือตอวาฟและสะแอแล้ว ไม่ต้องโกนศีรษะหรือตัดผม แต่ให้เขาครอง
อิหฺรอมกระทั้งถึงวันที่ 10 ซุลฮิจญะฮฺ

สถานที่สำคัญที่ใช้ในการประกอบพิธีฮัจย์คือ
ทุ่งอารอฟะห์,ตำบลมุซดะลิฟะห์,ตำบลมีนา,และอัล-กะบะฮฺ (การตอวาฟรอบกะบะห์นี้ ไม่ได้กระทำพร้อมกันในเวลาเดียวกัน)

ตารางเวลาและเส้นทางการทำฮัจย์ (เป็นขั้นตอนหลักที่สำคัญ)
1. ผู้ทำฮัจญ์แบบตะมัตตัวะอฺ ครองอิหฺรอมเพื่อเจตนาทำฮัจย์ ที่บ้านพักในมักกะฮฺเช้าวันที่ 8
2. ออกเดินทางจากมักกะฮฺมุ่งสู่มีนา และพักค้างแรมที่นั่น (วันตัรวียะฮฺ วันที่ 8)
3. ออกเดินทางจากมีนามุ่งสู่อะระฟะฮฺเพื่อทำการวุกูฟ (ออกจากมีนา เช้าวันที่ 9)
4. หยุดอยู่ที่อะรอฟะฮฺเพื่อทำการวุกูฟ ตั้งแต่เวลาบ่ายจนถึงเวลามัฆริบ (วันอะรอฟะฮฺที่ 9)
5. ออกจากอะรอฟะฮฺตั้งแต่เวลามัฆริบมุ่งสู่มุซดะลิฟะฮฺ และพักค้างแรมที่นั่น ( คืนวันที่10 )
6. ออกจากมุซดะลิฟะฮฺ มุ่งสู่มีนา เพื่อขว้างเสาหินหน้าเดียวต้นที่3 ญัมเราะตุ้ลอะกอบะฮฺ (เช้าวันที่10วันอีด)
7. ตัดผมหรือโกนศีรษะ  เปลื้องชุดอิหฺรอม(อยู่ในชุดอิหรอมเป็นเวลา3วันคือวันที่8-10)
8. พักแรมที่มีนา และขว้างเสาหินทั้ง 3 ต้นโดยขว้างเรียงกันไป1-3 เป็นเวลา 3 วัน (วันตัชรีก วันที่ 11 - 12 - 13 )
9. ออกเดินทางจากมีนา มุ่งสู่เมืองมักกะฮฺ (ก่อนดวงอาทิตย์ตก)
10.การฏอวาฟบัยตุลลอฮฺ 7 รอบ
11.การเดินสะแอระหว่างภูเขาซอฟาและมัรวะฮฺ 7 เที่ยว
12.การฏอวาฟวิดาอฺ ( ฏอวาฟอำลา คือการเวียนรอบกะบะฮฺเป็นครั้งสุดท้ายก่อนออกจากดินแดนเมืองมักกะฮฺเพื่อจะเดินทางกลับ )

พิธีฮัจย์ตามรุก่นและวาญิบ
 - การครองอิหฺรอม คือการตั้งเจตนาเข้าสู่พิธีฮัจย์ ( รุก่น )
 - การวุกูฟที่ทุ่งอะรอฟะฮฺ เริ่มตั้งแต่ดวงอาทิตย์คล้อยของวันที่ 9 ซุลฮิจญะฮฺ จนกระทั้ง ดวงอาทิตย์ตก ( รุก่น )
 - การโกนศีรษะหรือการตัดผม( รุก่น )
 - การฏอวาฟบัยตุลลอฮฺ 7 รอบ ( รุก่น )
 - การเดินสะแอระหว่างภูเขาซอฟาและมัรวะฮฺ 7 เที่ยว ( รุก่น )
 - การค้างแรมที่มุซดะลิฟะฮฺ เริ่มตั้งแต่ดวงอาทิตย์ตกของคืนวันที่ 10 ซุลฮิจญะฮฺ จนกระทั้งเวลาซุบฮฺ ( วาญิบ )
 - การขว้างเสาหิน 7 ก้อนที่ญัมรอตุลอะเกาะบะฮฺ ที่มีนา เริ่มตั้งแต่ดวงอาทิตย์ขึ้นของวันที่ 10 ซุลฮิจญะฮฺ จนกระทั้งดวงอาทิตย์ตก ( วาญิบ )
 - การค้างแรมที่มีนา ในค่ำคืนของวันตัชรีก ( วาญิบ )
 - การขว้างเสาหินทั้ง 3 ต้น ในวันที่ 11 12 13 ซุลฮิจญะฮฺ ต้นละ 7 ก้อน ( วาญิบ )
 - การฏอวาฟวิดาอฺ ( ฏอวาฟอำลา คือการเวียนรอบกะบะฮฺเป็นครั้งสุดท้ายก่อนออกจากดินแดนเมืองมักกะฮฺเพื่อจะเดินทางกลับ ) ( วาญิบ )

รุก่นและวาญิบของการประกอบพิธีฮัจย์ มีความแตกต่างกัน คือ

ผู้ใดละทิ้งรุก่นหนึ่งรุก่นใดของการทำฮัจย์ การทำฮัจญ์ของเขาใช้ไม่ได้ และจำเป็นจะต้องไปทำฮัจญ์ใหม่ในปีต่อไป ส่วนผู้ที่ละทิ้งวาญิบ ข้อหนึ่งข้อใด จำเป็นที่เขาจะต้องเสียดัม (เชือดสัตว์พลี)

ข้อห้ามสำหรับผู้ที่ครองอิหฺรอม

ห้ามสวมเสื้อผ้าที่มีรอยเย็บ กางเกง กางเกงชั้นใน ห้ามสวมหมวก (สำหรับผู้ชาย)
ห้ามใส่เครื่องหอมหรือน้ำหอมทุกชนิด
ห้ามตัดเล็บ ตัดผม โกนหนวด
ห้ามพูดจาหยาบคาย ไร้สาระ เกี้ยวพาราสี การนินทา และการทะเลาะวิวาท
ห้ามมีเพศสัมพันธ์ เล้าโลม กอดจูบ
ห้ามจัดพิธีนิกะฮฺ(แต่งงาน)หรือการหมั้น
ห้ามไล่ล่าสัตว์ในเขตแผ่นดินฮะราม(ห้าม)
ห้ามตัดหรือถอนต้นไม้ในเขตแผ่นดินฮะราม

การเดินสะแอ

  ในประวัติศาสตร์ของอิสลาม
นางฮาญัรต้องวิ่งไปมาอยู่ 7 เที่ยว ระหว่างเนินเขาเศาะฟาและมัรวะฮฺ เพื่อหาน้ำให้ลูกของนาง กุรอาน 2:158 และนี่ได้กลายมาเป็นพิธีกรรมอย่างหนึ่งสำหรับการทำฮัจย์ในนครมักกะฮฺ และอุมเราะฮฺ มีใน กุรอาน 2:158 และบ่อน้ำดังกล่าว ถูกเรียกว่า “ ซัมซัม”

       ต่อมาทั้งอิบรอฮีมและอิสมาอีล ได้ร่วมกันสร้างอาคารกะบะฮฺขึ้นจุดที่นีบอิบรอมฮีมได้เคยยืนสักการะวิงวอนต่อพระเจ้า ก็ยังคงปรากฏอยู่เรียกว่า “ มะกอมอิบรอมฮีม ”
 

แผนผัง มัสยิดอัล-ฮารอม

   ปัจจุบัน ในขั้นตอนพิธีฮัจย์ ผู้แสวงบุญจะเดินจากเนินเขาศอฟา สู่เนินเขามัรวะห์ ซึ่งมีระยะทาง ประมาณ 450 เมตร ไปมาจนครบ 7 เที่ยว เรียกว่าการเดิน "สะแอ" การเดินสะแอนี้เป็นการระลึกถึงเหตุการณ์ในขณะนั้น
สีเหลืองคือ ทางเดินสะแอ ระหว่างเนินเขาศอฟา - มัรวะห์
1. มุมหินดำ
2. มะกอมอิบรอฮีม (ที่ ยืนท่านนบีอิบรอฮีม <รอยเท้า>)
3. ฮิจญ์รฺ อิสมาอีล (ห้องของท่านนบีอิสมาอีล)
4. บ่อน้ำซัมซัม
5. เส้นทางเดินเวียนรอบ (ฏอวาฟ)

A Perspective of the Holy Ka'bah before the repairs.


Many rains flooded the Holy Ka'bah through its long history
 

บรรยากาศภาพชีวิตจริงริมถนนใหญ่ข้างกระโจมที่พักที่มีนา

บรรยากาศรอบกระโจมที่พักที่มีนายามค่ำคืน

ถนนจากมัสยิดอัล-ฮารอมสู่ที่พัก



ตึกทื่พักที่ นครเมกกะห์
 

ถนนมุ่งสู่มัสยิด อัล-ฮารอม มองจากชั้นดาดฟ้าที่พัก



วังและโรงแรมของกษัตริย์ซาอุฯบนเนินเขาซึ่งท่านนบีอิบรอฮีมขึ้นไปประกาศให้มุสลิมเดินทางไปทำพิธีฮัจย์ติดกับมัสยิด อัล-ฮารอม
ด้านขวามองเห็นนาฬิกาอยู่บนตึกระฟ้าเป็นศูนย์การค้าและโรงแรม5ดาวเดิมบริเวณนั้นเป็นที่ตั้งป้อมสมัยออสโตมาน



นาฬิกาใหญ่ที่สุดในโลกอยู่บนตึกหน้ามัสยิดอัล-ฮารอม

ในปีหนึ่ง ๆ มุสลิมจากทั่วโลกประมาณ 3 ล้านกว่าคนจะเดินทางไปประกอบพีธีฮัจย์พร้อมกัน 1 ครั้ง
ระยะเวลาที่ไปอาจจะไปแค่ประกอบพิธีฮัจย์ แล้วกลับเลย
ส่วนมากจะไปที่ เมืองมะดีนะห์ เพื่อไปละหมาดที่ Masjid Nabawi ก่อน แล้วเข้ามักกะห์
หรือ ไปมักกะห์เพื่อประกอบพิธีฮัจย์แล้วกลับมาที่มะดีนะห์
ใช้เวลาโดยประมาณ 10-40 วัน และมีการเยี่ยมชมสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์

ตัวอย่าง
ไปอยู่มะดีนะห์ 1 อาทิตย์ อยู่มักกะห์ 2-3 อาทิตย์ รวมการประกอบพิธีฮัจย์

หรือ ไปอยู่มักกะห์ 2 อาทิตย์รวมประกอบพิธีฮัจย์ และมาที่มะดีนะห์อีก 1 อาทิตย์
ถึงจะเดินทางกลับ


สำหรับผู้ที่ต้องการจะไปประกอบพิธีฮัจย์


- เตรียมตัวอย่างไรบ้าง ??

เมื่อตั้งใจจะไปก็ให้ติดต่อ บ.ที่บริการฮัจย์และอุมเราะฮฺ เพื่อเขาจะได้ดำเนินการต่างๆ เช่น การติดต่อสถานทูต เพื่อยื่นขอ VISA HAJJI บาง บ. พาไปทำPassport บางบ.ก็ให้ไปทำเองหากใครสะดวก
และทาง บ. จะดำเนินการจัดฉีดวัคซีน (เป็นข้อตกลงการเข้าเมือง) และติดต่อจองที่พัก +ตั๋วเครื่องบิน จัดหารถมารับส่ง และอาหารการกินทุกวัน วันละ3 มื้อ และนักวิชาการ เพื่อสอนและดูแลเรื่องรายละเอียดการปฏิบัติพิธีฮัจย์ สรุปรวมคือ จัดการทุกอย่าง แค่จ่ายเงิน และ จัดการเอกสาร ยื่น Passport ก็พอ

หากใครจะไปเอง ก็ต้องจัดการเองทุกอย่าง ( ส่วนมากคนที่ไปเองจะเป็นคนประเทศใกล้ๆ ซาอุ) จะลำบากเรื่องการเดินทางและที่พักมากๆ ทางที่ดี ต้องสังกัด บ.ที่รับจัด (หรือแซะห์) เพื่อความสะดวกนั่นเองและแต่ละด่านจะมีการตรวจเรื่องหลักฐานการเข้าเมืองละเอียดมาก

ดังนันการมี บ.สังกัด(ที่ได้รับอนุญาตจากทางการ) จะได้รับความสะดวกจากทางการและสะดวกในการเดินทางนั่นเอง


ส่วนผู้ใดประสงค์จะเดินทางไปประกอบพิธีฮัจย์ในปีถัดไป ต้องยื่นเรื่องล่วงหน้า หลังจากหมดพิธีฮัจย์ปีนี้ไปแล้ว 1-4 เดือนก็ยื่นความจำนง ไปตาม ตัวแทน บ. ต่างๆได้ เพราะแต่ละประเทศ/แต่ละ บ.จะ มีโควตาจำกัด และทางซาอุดิอาระเบียเอง ก็จำกัดปริมาณผู้คนที่เข้าไปประกอบพิธีฮัจย์เช่นกัน(เนื่องจาก พื้นที่ จำกัด)
และทางซาอุต้องดำเนินการ ด้านเจ้าหน้าที่ที่ต้องมาดูแลแต่ละประเทศ และแบ่งเป็นกลุ่มย่อยๆ อีก เพื่อดูแลที่ พักอาศัยและอาหาร(ช่วงพิธีฮัจย์ อาหรับจะปรุงอาหาร)ให้ ที่ ต.มีนา และทุ่งอารอฟะห์
เรื่องสุขภาพสำคัญมาก ออกกำลังกายไว้บ้างก็ดี บางทีต้องเดินเท้าไกล อากาศเปลี่ยนแปลงบ่อยๆ จะได้ปรับสภาพได้บ้าง

- ประมาณการค่าใช้จ่ายต่อหัวเท่าไหร ??

อยู่ที่ แต่ละ บ. และจำนวนวันเวลาที่ไปค่ะ เพราะค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น ทุกปี ตอนนี้มาตรฐาน ประมาณ คนละ 97,000 120,000 (ตอบ ณ ปี 48- เข้า 49) ปี 50 นี้ ตกคนละ 140,000 ไปน้อยวัน ค่าใช้จ่ายก็ถูกตามจำนวนวัน ไปมาก วันก็จ่ายมาก ตามที่แต่ละ บ.ที่กำหนดไว้และตามระยะทาง ประเทศที่ไกลมาก ค่าตั๋วเครื่องบิน ค่าเดินทางก็จะแพงตามลำดับ

- มีอุปสรรคอะไรบ้าง

เรื่องสภาพอากาศเมืองหนึ่งร้อน มากๆ เมืองหนึ่งอากาศหนาวมากๆ และจำนวนคน และ นิสัยของมนุษย์ ที่มากันต่างที่ทั่วโลก รวมถึง บางคนที่ไม่เข้าใจหลักการศาสนา จึงทำให้เกิดปัญหาตามมา (หากทุกท่านปฏิบัติศาสนาได้ถูกต้อง จะไม่มีปัญหามากมาย) แต่นั่นคือการทดสอบของพระเจ้า เพราะไม่มีสิ่งใดได้มาอย่างสะดวกง่ายได้ทุกอย่าง จึงต้องอดทนทุกอย่าง รวมทั้งภาษา ที่เจ้าหน้าที่ บางคนไม่พูดอังกฤษ หรือพูดได้ แต่สำเนียง ฟังไม่ออก  ซอบัร(อดทนเข้าไว้)
โดยเฉพาะเรื่องสุขภาพ ..... ปัญหามีให้พบเจอและต้องแก้ไขตลอดเวลา

สำหรับสตรีที่ไม่มีมะรอม(ชายผู้ดูแล สตรีมะรอมทางเชื้อสาย เช่นบิดา พี่ชายน้องชาย ลุง อา ,มะรอม ร่วมแม่นมเดียวกัน และ สามี สตรีที่อายุเกิน45ปีไม่ต้องมีมะรอม ) คิดสักนิดก่อนที่จะเดินทางว่าเราทำขั้นตอนนี้ถูกต้องรึไม่... อย่าไปเองโดยไม่มีมะรอม แล้วให้ทางผู้ดูแลจัดการฮัจย์ไปจัดการผิดขั้นผิดตอน ทั้งทางศาสนาและกฎการเข้าประเทศ มีความผิดทางศาสนาน ถึงจะผ่านด่านต่างๆได้ก็ตาม ถ้าโกหกแม้กระทั่งเรื่องสำคัญ....
 

ภาพจากเว็ปไซด์นอก

1.ร่มเปิดปิดได้รอบลานมัสยิด nabawi(มัสยิดท่านนบี) นครมาดินะห์


2.มัสยิด อัลอักซอ ซึ่งอยู่ในการครอบครองของยิว

3.Tens of thousands of Muslim pilgrims move around the Kaaba, the black cube seen at center, inside the Grand Mosque, during the annual Hajj in Mecca, Saudi Arabia, Tuesday, Dec. 9, 2008. (AP Photo/Hassan Ammar)

4.Thousands of tents housing Muslim pilgrims are crowded together in Mina near Mecca, Saudi Arabia, Tuesday, Dec. 9, 2008. (AP Photo/Hassan Ammar)


5.Thousands of Muslim pilgrims cast stones at a pillar, symbolising stoning Satan, in a ritual called "Jamarat," the last and most dangerous rite of the annual hajj, near the Saudi holy city of Mina on December 8, 2008. To complete the ritual, a pilgrim must throw 21 pebbles at each of three 25-meter (82-foot) pillars and this year the faithful are being given pebbles in pre-packed bags to spare them the effort of searching for the stones. (KHALED DESOUKI/AFP/Getty Images)

 

เริ่มด้วยการเนียตครองอิหฺรอมจากมีกอตก่อนที่จะล้ำผ่านเข้าไป ส่วนผู้ที่อยู่ใกล้มักกะฮฺมากกว่ามีกอตให้เนียตครองอิหฺรอมจากจุดที่เขาอยู่ ชาวมักกะฮฺให้ออกไปเนียตครองอิหฺรอมนอกเขตหะร็อม เช่น ตันอีม และสุนัตให้เข้าสู่มักกะฮฺจากส่วนบนไม่ว่าจะเป็นเวลากลางวันหรือกลางคืน และให้ออกจากมักกะฮฺทางตอนใต้หากกระทำได้อย่างไม่ลำบาก และให้หยุดการตัลบิยะฮฺเมื่อเริ่มเข้าสู่เขตหะร็อม

และกล่าวว่า “ฉันขอเริ่มต้นเหมือนกับที่อัลลอฮฺตะอาลาเริ่ม” เมื่อขึ้นสู่เขาเศาะฟาและเห็นบัยตุลลอฮฺก็ให้ยืนหันไปทางกิบลัต และกล่าวตักบีรฺ 3 ครั้ง โดยยกมือ (เหมือนขอดุอาอ์) เพื่อกล่าวซิเกรฺและดุอาอ์ ไม่ใช่ในลักษณะการยกมือตักบีรฺในละหมาด จากนั้นให้กล่าวว่า

หะญัรอัสวัดเป็นหินที่ลงมาจากสวรรค์ เดิมทีนั้นขาวยิ่งกว่าน้ำนม แต่บาปความชั่วของลูกหลานอาดัมทำให้สีของมันเปลี่ยนเป็นสีดำ หากแม้ว่ามันไม่ถูกแปดเปื้อนด้วยความสกปรกของยุคญาฮิลิยะฮฺแล้วละก็ ผู้ใดที่เจ็บป่วยเมื่อได้จับมันก็จะหายจากอาการเจ็บป่วยนั้น ในวันกิยามะฮฺอัลลอฮฺตะอาลาจะให้มันเป็นสักขีพยานแก่ผู้ที่เคยจับมันด้วยใจที่บริสุทธิ์ โดยการจับหะญัรฺอัสวัดและรุกนุนยะมานีย์นั้นยังเป็นการล้างบาปให้หมดไป

ความประเสริฐของการฏอวาฟรอบบัยติลลาฮฺ

สุนัตให้มุสลิมทำการฏอวาฟให้มาก

عن عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ يَقُولُ لِابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا: مَا لِـي لَا أَرَاكَ تَسْتَلِمُ إِلَّا هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ وَالرُّكْنَ الْيَمَانِـيَ؟ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ: إِنْ أَفْعَلْ فَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ الله صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: «إِنَّ اسْتِلَامَهُمَا يَـحُطُّ الْـخَطَايَا». أخرجه أحمد والترمذي

จากอุบัยดฺ บิน อุมัยรฺ เล่าว่า ท่านได้ยินบิดาของท่านกล่าวแก่อิบนุอุมัรฺ เราะฎิยัลลอฮุอันฮุมา ว่า “ทำไมฉันไม่เห็นท่านจับ (มุมใด) นอกจากสองมุมนี้ หะญัรฺอัสวัดกับรุกนุนยะมานีย์? อิบนุอุมัรฺ ก็ตอบว่า “ที่ฉันทำเพราะฉันได้ยินท่านเราะสูล ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม กล่าวว่า การจับมุมหินทั้งสองนั้นเป็นการลบล้างบาป” บันทึกโดยอะหฺมัด (4462) และตัรมิซีย์ (959)
การฏอวาฟในสภาพที่มีน้ำละหมาดประเสริฐและสมบูรณ์กว่า แต่ถ้าทำการเฏาะวาฟโดยไม่มีน้ำละหมาดก็ถือว่ากระทำได้ (อุละมาอฺส่วนใหญ่มีทัศนะว่าจำเป็นต้องมีน้ำละหมาด –ผู้แปล) ส่วนการปราศจากหะดัษใหญ่เช่นญะนาบะฮฺ หรือประจำเดือนนั้นถือเป็นวาญิบ